Een déjà vu: de nieuwe zorg-apartheid


Toen ik 30 jaar geleden een paar maanden in Zuid-Afrika was, zag ik met eigen ogen wat apartheid daar betekende. Als je zwart was mocht je niet met de blanke bus, of – als uitzondering – slechts staand, achterop het ‘schellinkje’. 

Er was blank onderwijs en zwart onderwijs, goed onderwijs en ondermaats onderwijs, en dat laatste, dat ondermaatse met weinig kans op een goede baan. Je kon als zwarte in de mijnen gaan werken of lorrychauffeur worden voor een paar Rand per maand. Ik kan er nog boos over worden. Apartheid is het Afrikaner woord voor “isolement”. Het ontstond tijdens de crisis van de jaren ‘30. Door die crisis werden kansarmen onderworpen aan een gescheiden ontwikkeling. De huidige crisis veroorzaakt een nieuwe vorm van apartheid. En dit keer niet gebaseerd op ras of geloof, of ver weg in Afrika, maar hier dichtbij in Nederland, namelijk op basis van je handicap, je beperking.

Ik noem dit de nieuwe apartheid, ook een Nederlandse uitvinding. De invoering van de participatiewet gaat samen met een bezuiniging van miljarden euro’s op verzorging, begeleiding, voorzieningen, banen en onderwijs voor mensen met een beperking of chronische ziekte. Hierdoor is de kans op gescheiden ontwikkeling en isolement van deze groep groter dan ooit. Als jongvolwassene zul je straks je hand moeten ophouden en een beroep doen op de gunsten van gemeente of zorgverzekeraar. De verzekeraar zal met liefde een hogere aanvullende verzekering voor je willen afsluiten, maar door allerlei drempels, financieel of gewoon door je chronische ziekte kun je verwachten dat dit onbetaalbaar voor je wordt.
De gemeente zal je vragen eerst je spaargeld aan te wenden, of dat van je ouders. Of om naastenliefde te regelen met je buren, met de hoop dat ze die liefde langer volhouden dan een paar weken. Want mantelzorgen is ‘a hell of a job’. Dat ervaar ik persoonlijk.

De nieuwe generatie jonggehandicapten – zo eentje woont toevallig ook bij ons thuis – zal geen Wajong meer krijgen. Als je bij je ouders woont krijg je sowieso vanaf 2015 geen uitkering of bijstand. Terwijl we weten dat de kosten stijgen, naarmate je ouder wordt. Uit huis wonen wordt onmogelijk, tenzij je ouders meer dan voldoende geld hebben om je tientallen jaren te kunnen onderhouden. Ook op het PGB wordt bezuinigd, dat fijne begeleidingsinstrument, waardoor je autonoom met de juiste begeleiding door het leven kan gaan. En dat is niet alles. Door de bezuiniging op passend onderwijs, door de stop op sociale werkvoorzieningen, door het gebrek aan aangepaste stageplaatsen, door het gebrek aan geschikt, soms aangepast werk, verdwijn je tegen wil en dank langzaam uit het zicht van de maatschappij.

En het rijk trekt zijn handen af van deze groep jongvolwassenen en laat het over aan de samenleving. Zal ik je wat zeggen? Het ligt helemaal niet aan de financiële crisis in Nederland. De keuze om te bezuinigen op de toekomst van deze groep jongvolwassen, is een morele keuze, geen financiële. Tuurlijk kunnen we samen voor elkaar zorgen. Solidariteit zit in onze menselijke genen. Natuurlijk kan het rijk ook kiezen om te investeren in deze groep mensen. Het is geen makkelijke weg. Schrappen is nu eenmaal simpeler. Eenvoudiger dan scheppen, dan kansen creëren.

Er is een tweedeling gaande die niet zo opvalt als je gezond bent en een baan hebt. Want het idee van de participatiemaatschappij is vooral fijn voor gezonde mensen met een normaal inkomen. Maar de nieuwe pikorde komt keihard aan bij de mensen die nu geslachtofferd worden door het huidig (en voorgaand) kabinet. Hun vrijheid, zelfstandigheid en onafhankelijkheid wordt bedreigd. Door de bezuiniging ontstaat een scheiding van publieke voorzieningen en scheiding van onderwijs. In Afrika was dat met de afremming van niet blanke participatie in de maatschappij. In Nederland met de afremming van participatie van onrendabele mensen. Het verzet uit onze groep, de bevolking, de belangenorganisaties en een paar linkse oppositiepartijen is groter dan ooit. Maar het wordt niet gehoord. Of misschien wel gehoord, maar er wordt niet naar ons geluisterd.

Ik besef dat Apartheid is veroordeeld door de internationale gemeenschap. Kunnen we hier nog wat aan doen? Ik blijf optimist. Ik reken niet meer op dit kabinet. Ik hoop wel dat bij de lokale overheid het besef zal groeien om snel sommige pijnlijke maatregelen terug te draaien.Ik hoop dat het bedrijfsleven en de samenleving – anders dan het dit kabinet – wel snapt waar het om gaat in ons land. Waar het gaat om investeren in jonge kansrijke talenten. Waar je, ondanks je uitdagingen, je eigen regie houdt over werk, leven en zorg en daarmee wezenlijk onderdeel bent van onze maatschappij. Gewoon, omdat je bent wat je bent.

 

Advertenties

14 Comments

  1. Marcel, ik begrijp je analyse en misschien dat er gebeurt wat jij vreest. Maar Nederland geeft op dit moment 1/3-de van de begroting uit aan zorg en het steeg recent nog met gemiddeld 8% per jaar. De vraag is dus hoe waarborg je de betaalbaarheid en de toegankelijkheid van de zorg voor iedereen. Jij hebt daar geen oplossing voor die nergens pijn doet – en ik trouwens ook niet. Totdat er een beter idee is, kunnen we niet veel meer doen dan de kaasschaaf-methode toepassen. En ja, dan zullen er voortdurend groepen opstaan die zeggen dat er bij hun te erg geschaafd wordt.

    • Beste Michiel, Mijn vrees betreft voornamelijk de jongeren met een ‘handicap’ die nog een heel leven voor zich hebben en waar door het kaasschaven (en er is de laatste 5 jaar al heel veel geschaafd, bijna tot op het bot) ook een min of meer productief leven wordt vergooid. Door sluiten van zorgboerderijen, sociale werkplaatsen, bezuinigigen op passend onderwijs, e.d. Mijn epistel gaat voornamelijk over investeren en de opbrengsten voor de maatschappij (en economie) in die zin. Mijn angst is dat heel veel jongeren (waaronder mijn dochter) als hun ouders het niet meer redden (die zorgen) aan de zijkant van de maatschappij komen. Kijk bezuinigingen zijn blijkbaar nodig. Maar de vraag is, welke keuze maak je. Ik pleit ervoor om alle maatregelen rondom jongeren terug te schroeven en hun kansen in de maatschappij te blijven bieden.

  2. Los van wat ik vind van een terugtredende overheid… schandalig nl in een land als NL…..
    Ben ik ook wel een erge voorstander van wat mensen zelf kunnen…. oke íets anders geinterpreteerd dan het kabinetsbeleid 🙂
    Laten we een enorm crowdfunding project beginnen voor Mayim en al die andere kwetsbare (jonge) mensen die zo hard onze solidariteit nodig hebben….. Met dit project kunnen we op den duur wezenlijke wensen, dromen en verlangens vervullen in relatie met zelfstandigheid en een waardevol menszijn ‘ansich’ .

    Als jongerenwerker onbeschrijfelijk veel leed gezien maar ook meegemaakt dat zó veel mensen bereid zijn tot een stapje harder lopen, de beurs trekken of bereidheid tot inzet van welke orde dan ook. I’m in voor een paar uur per week!

  3. Dit is op Buro Verschillig herblogden reageerde:
    Het blog dat ik hier onder de aandacht breng, verwoordt waarom ik me met hart en ziel inzet voor een toekomst met inclusieve scholen. Passend onderwijs kan geen apartheidsonderwijs zijn. In een pluriforme maatschappij horen pluriforme scholen die diversiteit als kennisbron zien voor leren tbv de toekomst.
    En waarom ik mij met hart en ziel inzet voor bewonersnetwerk U Onbeperkt en bewonersbeheer voor het Vorstelijk Complex: vernieuwende initiatieven die mijn stad en mijn wijk hopelijk veerkrachtiger, socialer en meer onderling verbonden maken. Lezen dit blog!

  4. Prachtig stuk! De botte stoomwals van van de mensen die louter in productie en consumptie denken rijdt helaas door, maar misschien een fractie trager door jouw tekst. Met z’n de vele goedwillenden kunnen we misschien toch iets bereiken, hoop ik. Hartelijk dank voor je mooie werk!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s