We leiden jongeren op voor vakken uit de vorige eeuw, en dat is verschrikkelijk


picasso-guernica

‘Pap,’ zei mijn studerende zoon vorige week zaterdag tegen me. ‘Was het in jouw tijd ook zo dat er geen werk voor je was toen je je bul ontving?’

Hij studeert psychologie, hij is slim en heeft geen moeite mooie cijfers neer te zetten, maar is de laatste tijd onrustig in zijn hoofd. Net als zijn medestudenten, nu ze in het tweede jaar zitten. Hoe dat komt? Ze kunnen geen stageplekken vinden. Worden afgescheept. Er zijn geen banen. Ze merken dat ze door hun school zijn verleid tot het volgen van een mooie studie, maar ervaren nu een toekomst die wellicht vastloopt in de tragedie van werkeloosheid.

De vakken van de toekomst zijn niet die nu worden gegeven

Ieder onderwijsinstituut weet – en elke politicus weet dat ook – dat er in Nederland meer dan voldoende psychologen rondlopen. Toch nemen ze studenten aan en vullen ze hun opleidingen (en hun inkomen) met enthousiaste jongeren. Terwijl ze beter zouden moeten weten. Zo is dat ook met andere vakken als sociologie en communicatie (ik weet uit mijn kringen dat er vele duizenden werkeloze commmunicatiekundige mensen rondlopen). Ik maak me zorgen, samen met mijn zoon en vele anderen, over waar we onze jeugd voor aan het opleiden zijn.

Nog een paar quotes van zoonlief om erin te komen, want de discussie ging over meer zaken: “Wat ik nu moet leren is soms zo onzinnig pap. Het is net of psychologie jaren heeft stilgestaan. En op tentamens worden we enkel afgerekend op kennis oplepelen, kennis die we straks waarschijnlijk helemaal niet nodig hebben’ en ‘… het is net alsof docenten enkel maar uit boekjes van de uitgever voordragen, en geen eigen ideeën hebben …’ en ‘ …we zitten in een harnas waar we niet meer zelf mogen denken, fouten maken, op je bek gaan en daarvan leren. Hoorcolleges kun je net zo goed thuis volgen, in de zaal zitten voegt niks extra’s toe …’

De docent van nu staat aan de lopende band

Niet toevallig was ik vijf dagen daarna op een debatavond over ‘Bildung’ in De Nieuwe Bibliotheek van Almere. Er was een hoogleraar Talentontwikkeling uit Twente bij, iemand van de Bildungsakademie en een dame van Windesheim Flevoland. De avond startte met een aantal stevige statements.

  • Door de door het rijk vastgestelde einddoelen en de hierdoor ontstane curriculumdwang is het onderwijs zo vastgelopen en geïnstitutionaliseerd dat er voornamelijk maatschappij-ongevoelige kennisrobots van de opleiding komen.
  • De docent heeft het gevoel een productiemedewerker aan de lopende band te zijn om de perfecte student af te leveren, wat dat ook moge zijn.
  • Onze kinderen worden opgeleid voor de vakken van 20 jaar geleden.
  • Door de systeemdwang, de strenge financiering kan of wil niemand meer ingrijpen.

Je begrijpt uit deze stellingen dat vrije intellectuele burgers niet meer op de hogescholen en universiteiten worden gecreëerd, omdat het een soort kennisgevangenissen zijn geworden.

Onderwijs moet gekanteld: spieken mag weer

Er ontspon zich een spontane dialoog tussen het publiek en de welgeleerde koppen aan de forumtafel. ‘Laten we stoppen met toetsen,’ werd er geopperd en meteen omarmd door het publiek. Want waarom enkel cijfers geven voor reproductie, terwijl analyse, verbinden, samenwerken veel belangrijkere talenten zijn om te laten groeien. Verdere kantelingen kwamen snel: Laten we dan meteen ook studenten samenwerken bij hun examens, dan hoeven ze ook niet te spieken, want in het bedrijfsleven werk je ook samen met je collegae om de beste oplossing te bedenken. Laten we de examens gewoon met open boeken doen, en met gebruikmaking van internet, want dat doen we in ons werkzaam leven toch ook. Kennis is overal haalbaar en vindbaar. Onzin om enkel op te sommen wat je hebt geleerd. Zorg voor basiskennis en vaardigheden en ga bezig met ‘Bildung’!

We moeten weer veel tijd inrichten voor zelfontwikkeling

Wat mist in het huidig onderwijs, althans volgens de forumleden, is ‘Bildung’. Er is geen goed Nederlands woord voor. Zelfontwikkeling of zelfontplooiing wellicht. Het is in ieder geval verdraaid existentialistisch, denken en vragen stellen vanuit het vrije mens-zijn. Het ontwikkelen van het vermogen om zelfstandig en kritisch te denken. Verbanden kunnen leggen, bewust zijn van maatschappelijke discussies, ontwikkelen van sensitiviteit, van de verwondering, creativiteit. Hou je bezig met ontwerpen, talentontwikkeling. Ga op zoek naar wetenschappelijk geletterdheid, naar kunstzinnig geletterdheid en maatschappelijk verantwoordingsbesef. Ga verbindingen buiten de grenzen van het vakmatige leggen om in de 21ste eeuw je weg te kunnen vinden in een wereld die steeds meer informatie en kennis beschikbaar heeft. Daar moet tijd voor worden ingeruimd.

Brede basis en meer generalistische opleidingen nodig

En daarvoor hebben we andere opleidingen nodig. Want er gebeuren zoveel zaken op de snijvlakken van alle vakken. Waarom sec les geven in scheikunde, biologie, of natuurkunde als alles met alles te maken heeft? Verbindt de grote vakken met ‘Bildung’ en kantel naar beter, want nu we niet meer weten waarvoor we opleiden, moeten we die curricula ook loslaten. Breder opleiden, bredere docenten aantrekken, en de passie weer laten terugkomen in het onderwijs. Waar leerlingen en docenten zich vrij voelen om andere zaken in te brengen dan waar de boekjes en syllabi over schrijven. Zodat er weer echt gezocht wordt naar vernieuwing, naar anders, naar weten, naar zingeving. In een context waar studenten en leerlingen zich weer vrij voelen, zodat ze kunnen excelleren, experimenteren en reflecteren, als een totaal mens. Je kunnen bewegen als Alice in Wonderland. Je verwonderen over muziek of kunst. En de context van schilderijen van Picasso’s Guernica of Goja’s El tres de mayo de 1808 te leren begrijpen door te kijken, en continu vragen te stellen. En niet als product van de lopende band de perfecte kennisrobot te willen zijn.

Advertenties

17 Comments

  1. Herkenbaar verhaal. Mijn oudste dochter is enkele jaren geleden afgestudeerd voor psychologie. Wat volgde was een aaneenschakeling van baantjes, variërend van dossiers ordenen bij een uitzendbureau, een telefonische psychologie-hulplijn tot advies m.b.t verstrekking van medische hulpmiddelen. Telkens wanneer er een vast contract diende te worden aangeboden na afloop van de tijdelijke arbeidsduur, werd zij met een smoes de laan uitgestuurd.
    Voor een vervolgstudie, ze wilde bijvoorbeeld graag richting gz of seksuologie, was weer ervaring nodig. Om moedeloos van te worden. Hoe het verder moet? Geen idee. Hoogst frustrerend als je ziet dat je kind, dat vol toekomstverwachtingen zo enthousiast aan iets begint, zo ontmoedigt raakt.

  2. Mooi stuk. Maar ik wil ook een kanttekening plaatsen. Ik heb me ooit in 5 VWO van een studie psychologie af laten praten. Mijn 2e keus, iets met informatica, kon me eigenlijk niet boeien. Na korte tijd toch naar psychologie gestapt. Al die (deels) gortdroge stof doorgewerkt, maar ook een paar professoren ontmoet die me liefde voor organisatie-ontwikkeling bijbrachten. Uiteindelijk zelf een stage gezocht (uni had weinig contacten in die hoek) en een eigen pad doorlopen – nauwelijks gepland, maar grotendeels volgend wat me interesseerde.
    Pas de laatste jaren noem ik mijn studie als ik me ergens introduceer, daarvoor heb ik nooit iets gedaan dat je volmondig onder ‘psychologie’ kan vatten. Maar ik heb wél ontdekt dat psychologie 1 van die studies is die een briljante basis levert voor een hele waaier aan beroepen.
    Je hebt met je focus op mensen, denkprocessen en cognitieve misstanden echt een andere invalshoek dan de financiële, economische of juridisch opgeleide mensen. Een invalshoek die juist nu node gemist wordt, nu we steeds vaker verbanden moeten zien en inzicht krijgen in patronen in complexe systemen die zonder uitzondering menselijk gedrag als basis hebben. Er is eigenlijk geen mooier moment om psychologie te studeren. Maar dat moet je wel zelf (willen) zien en realiseren.
    Wat er ook wegbezuinigd is aan universiteiten, de basisvakken van psychologie bieden 1000-en-1 mogelijkheden. Natuurlijk moet je kennis herkauwen en zitten er stomvervelende tentamens bij van inspiratieloze professoren – maar er is ook genoeg moois. Een universitaire studie vraagt om een actieve houding. Niks is erger dan ‘onderwijsconsumenten’ die verwachten dat ze een carriere op een dienblad krijgen aangereikt. Ontdek wat je leuk vindt – neuropsychologie? organisatiepsychologie? economische psychologie? – en ga ervan uit dat je daar zelf iets mee moet bedenken.
    Los van alle terechte opmerkingen over lopende banden en onderwijsfabrieken, wilde ik dit geluid toch ook even kwijt.

  3. Pingback: We leiden jongeren op voor vakken uit de vorige...

  4. Dit is op Ubuntu404 herblogden reageerde:
    Tijd voor vernieuwing, verbinding, verbeteren, versnellen, vertrouwen, vooruitkijken, visioeneren….

    Kennis heeft geen toekomst, als men het niet kan of mag delen.
    💡🔎

    Wees onderzoekend, eigenzinnig, uitgesproken, maar hou een open houding/ gedachte.
    Blijf kritisch. Evolueer ons denken en doen!

    De Toekomst vormen wij samen 💡💌💭🔎🎓

    #KansrijkNL #EduCare #MindSharing

  5. Beste Marcel,

    Met kinderen van 3 en 6 is het voorland dat je schetst weinig hoopvol en ik deel dat gevoel met je. De noodzaak tot een verandering is er en de kracht van het individu in het systeem aanwezig maar beperkt.

    In de opvoeding van mijn kinderen voeg ik daarom zoveel als mogelijk de principes toe zoals jij die noemt. Oplossingsgericht communiceren, in samenwerking de oplossing ontdekken, fouten mogen maken en altijd open staan voor andere meningen/vaardigheden/oplossingen. Er wordt gegooglet bij ‘rare’ vragen.

    Het maakt mijn oudste (daar is het al wat meetbaar, want die krijgt een rapport ;-)) (grapje) zelfstandig, sociaal en wat ik het belangrijkste vind: voorbereid op welke verandering ook.

    (Het is tevens een thema dat terugkomt in bijna ieder coachtrajrct dat ik verzorg.)

    Dus in hoe je het thuis doet (super dat je zoon zo’n gesprek met je start!) ligt naar mijn mening een mooie basis voor hoe ze zich in later onderwijs kunnen manifesteren.

    Als de groep studenten die dit zo ervaart massa krijgt, kan het systeem zich meer en meer van binnenuit transformeren.

    Groet,

    Marco

    PS: Om die massa te creëren en die zienswijze te laten landen Is het tevens een thema dat terugkomt in bijna ieder coachtrajrct dat ik verzorg.

  6. Hallo collega, want zo voel ik mij na het lezen van dit en meerdere artikelen. Je hebt zeker een punt en ik snap waar je heen zou willen. Toch mis ik een aantal zaken die mij al een generatie storen. Jouw zoon vraagt of dit TOEN ook al was, ik zeg volmondig JA. Zelf heb ik geen HBO of UNI-studie gevolgd en oefen een handmatig beroep uit. Om te beginnen mis ik alles over deze beroepen in jouw artikel, dat zegt denk ik al veel, omdat ook in deze beroepen echt al heel lang hetzelfde aan de hand is. Daarnaast stel ik dat juist in de onderwijswereld als ruim begrip, er al heel lang ontkenning is van diverse vaardigheden die niet vallen onder het zgn makkelijk leren zoals jouw zoon dat kan. Al vele jaren mag ik werken met onopgeleide mensen zoals men deze vaak betiteld die grote aangeboren vaardigheden bezitten waar geen gebruik van word gemaakt. Ik heb zelf een groot geloof in sociale intelligentie, en we zien per decennium wat het niet bevorderen en niet benutten van de mensen die deze capaciteiten wel hebben ons brengt. Het zou mooi zijn als jouw kanteldenken ook deze weg eens zou bewandelen.

    • Beste André, je hebt gelijk. Dit verhaal lijkt te gaan over HBO en universiteit. Maar gaat eigenlijk ook over basisschool en middelbare school. Daar is hetzelfde aan de hand. Mijn dochter is zwaar lichamelijk en verstandelijk gehandicapt. In onze woonplaats kan zijn nergens terecht als het gaat over stage of dies meer. Ze is 16 jaar en nu al is er door de wereld bepaald dat ze naar een dagbesteding kan in plaats van haar talenten te mogen ontwikkelen. Want dat heeft ze. Mijn vrouw is nu met een partner aan het nadenken om De Ambachterij op te richten. Een idee wat denk ik perfect past bij jouw standpunt. Een plek waar ‘onopgeleide’ jongeren, volwassenen een vak in de (creatieve) maakindustrie kunnen leren en uitoefenen. In ons gezin heb je dus twee uitersten. Waar we al jaren vochten voor goed onderwijs voor onze meervoudig gehandicapte dochter, merkte ik dat ook voor onze zoon het niet makkelijk wordt om straks een baan te vinden. De uitdaging van het onderwijs ligt dus in het opleiden voor het werk van de toekomst. Of het nu denkwerk of handwerk is. Dat maakt wat mij betreft niet uit. Het is evenveel waard. Bildung, of anderzins het vinden van je eigen talenten is hierbij belangrijk.

      • Hi Marcel dank voor jouw reactie, toch schrijf je het nog steeds goed. Je schrijft eigenlijk gaat dit ook over de basis en middelbare scholen toch start je verhaal niet met die intentie. Juist dat hebben we wat mij betreft al laten varen. Juist het onderwijs in brede zin heeft het wat mij betreft zelf in gang gezet, dat hokjesdenken en vrije geesten niet meer meekunnen. Onze maatschappij heeft zich daar langzaam omheen vast gezet. Ook de media zijn niet echt meer vrije media, als ik kranten lees, lees ik vaker ook vooraf vastgestelde denkbeelden en natuurlijk ook om de consument te pleasen. Dat vinden we allemaal logisch. Maar waar beginnen we met kantelen???? Hier dan maar? smile….

  7. Het Nederlandse onderwijs doet mij denken aan het oude Soviet Systeem. Er wordt gestuurd op productie zonder dat er wordt gekeken of dat wat wordt geproduceerd wel aan de gevraagde kwaliteit voldoet, of dat er eigenlijk wel vraag naar is.

    Ons (hoger) onderwijssysteem is te veel gericht op het opdoen van kennis. Je kan natuurlijk niet alles Googlen en het hebben van relevante parate kennis blijft een vereiste, maar ik denk dat het opdoen van vaardigheden veel belangrijker is. Ik merk dat ik de opgedane vaardigheden veel meer benut dan de geleerde kennis.

    Een opleiding zou je de vaardigheden moeten geven om een leven lang te kunnen blijven leren. En wat betreft je zoon, ik ken maar weinig mensen die van hun opleiding hun beroep hebben gemaakt. Ook je zoon zal moeten kantelen en gaan bedenken wat wel mogelijk is en welke keuzes hij op dit moment kan maken om die mogelijkheden te benutten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s