De Teevendeal en het grijze gebied


Hoe veranker je integriteit in je handelen?

Teevendeal

De ‘Teevendeal’ staat niet op zichzelf. Zolang mensen bestaan worden er ‘deals’ gemaakt. Asterix en de Intrigant is daar een mooie persiflage op. Naar juni 2008: Een hoge ambtenaar van het Ministerie van Justitie betrokken bij het tegen betaling verlenen van gratie aan een veroordeelde wegens fraude en wordt fout handelen van een topambtenaar in de doofpot gestopt.

Onoorbaar handelen van ambtenaren en hogere functionarissen aan de kaak stellen: het lijkt of de Nederlandse pers hier dol op is. Wekenlang koppen de kranten over de zaak en iedereen heeft er een mening over. Populistische kranten koppen dan ‘Nederland bananenrepubliek’.

En dat laatste is onzin. Het is juist een mooie Nederlandse traditie om vage zaken snel aan de orde te stellen. Dankzij alerte reacties van pers en politiek staat dit land op nummer 5 op de lijst van meest integere landen ter wereld. In de Oekraïne zijn extra betalingen aan ambtenaren eerder regel dan uitzondering. Als een Nederlandse loketbeambte dat zou vragen zou je raar opkijken.

Waar kom je het grijze gebied vaker tegen?

‘Criminaliteit, bouwen, inkoop en overheid’ zijn de ‘Red Flags’ die de grenzen van integriteit meer tarten dan op andere terreinen. Dat eerste heeft natuurlijk met die ‘deals’ te maken tussen strafvermindering en de onbekende tegenprestaties van de boef en bij de tweede heeft dat te maken met de rol van ambtenaren, wethouders en projecteigenaren rondom bouwvergunningen (tegen de bestemmingsplannen in) en dies meer. Bij inkoop worden bij grote aanbestedingen (politievoertuigen) bepaalde gunsten verleend aan de inkoper(s).

Kunst is in die gevarenzones de gelegenheid tot frauderen te minimaliseren, de prikkel of motivatie te verminderen en de rationalisatie ontkracht. Met dat laatste bedoel ik de rechtvaardiging van fraude of van de deal (zoals premier Rutte afgelopen week noemde bij de ‘Teevendeal’: ‘We hebben nu eenmaal “crimefighters” als Teeven nodig om de klootzakken te pakken.’

Hoe minimaliseer je de ‘deals’ uit het grijze gebied?

De rechtvaardiging van het fout handelen van een ‘crimefighter’ lijkt mij hartstikke fout. Het is zaak om de verleidingen die dit soort ‘deals’ toestaan weg te nemen. Preventief beleid in plaats van repressief beleid levert meer op. Bij mensen met een relatief laag salaris zie je (bij fraude) dat stelen (iets voor jezelf meenemen) deel uitmaakt van de secundaire voorwaarden. Het lijkt ‘normaal’ te zijn geworden.

Integriteitsbeleid invoeren vanwege de angst voor reputatieschade of eventuele claims van derden is vrij reactief. Het zou beter zijn als het integriteitsbeleid deel uit zou maken van een strategie. Integer handelen zou van nature de aanjager van deze processen moeten zijn. De reactieve boodschap ‘Ik wil geen slechte medewerker zijn’ kun je kantelen naar ‘Ik ben een goede medewerker’.

Normen en waarden opleggen werkt niet

Tot voor kort zag ik organisaties haar integriteitsbeleid top-down invoeren. Normen en waarden worden via een video, een dilemmaspel, een boekje of een theatergroep over de werknemers gestrooid. Bovenbazen en hun duurbetaalde trainers halen van alles uit de kast, maar geloof me, het is weggegooid geld. Medewerkers zijn nu eenmaal allergisch voor alles wat door de top tussen de oren wordt geacht. Zij hebben hun eigen normen en waarden en laten zich die niet door hun baas opleggen. De weerstand die daardoor ontstaat, kan jaren duren, zo blijkt. Het is beter om aan te sluiten bij de normen en waarden van de medewerker zelf, toegepast op werkgebieden met een verhoogd frauderisico en op de dilemma’s waar medewerkers tegenaan lopen.

Geen goed of slecht

Even weg van de ‘Teevendeal’ om het allemaal wat kleiner te maken. Wat doe je als parkeerambtenaar als een hoogzwangere vrouw tien minuten te laat bij haar auto arriveert. Een peuter op haar arm, bekaf. Bekeur je haar dan? En wat doe je als ze drie kwartier te laat komt?

Of wat doe je als de bestuurder een vriend van je is en je weet dat hij het financieel moeilijk heeft?

Dit zijn typische grijze gebied-gevallen. Organisaties die oprecht nadenken over een beter integriteitsbesef doen er goed aan om daar samen met de medewerkers over na te denken. Er is geen goed of slecht, er is alleen het beoordelingsvermogen van de ambtenaar. Handelt die naar de regels of de geest van de wet? Sessies met ambtenaren leiden meestal tot nieuwe bedrijfscodes. Daarin kan een taak liggen voor de communicatiespecialist.

Schendingen rond integriteit worden meestal na intern onderzoek openbaar gemaakt, inclusief de straf voor de schender en de maatregelen die de organisatie neemt om een en ander voortaan te voorkomen. Communicatie kan daarvoor een procedure ontwikkelen waarbij de hoogste leidinggevende zelf naar voren treedt en niet de voorlichter. Dat is beter, transparanter en zonder omwegen.

Een corruptievrije organisatie bestaat niet

Een integere organisatie neemt verleidingen weg, houdt gebieden waar makkelijk gefraudeerd kan worden scherp in de gaten, en laat medewerkers hun eigen codes wegen in de eigen praktijk. Alertheid op fraudesignalen zou een automatisme moeten worden. Risicoanalyses en waarborgen moeten worden ingebouwd en bovendien kan een vertrouwenspersoon zorgen dat meldingen niet meteen in de categorie ‘klokkenluider’ vallen. Want een klokkenluider meldt zich pas als reguliere oplossingen niet meer mogelijk zijn. In organisaties waar misstanden correct en professioneel kunnen worden gemeld, is de cultuur integer.

Conclusie: er is geen panacee voor een goed integriteitsbeleid. Maar top-down en de plannenmakerij van de afdeling communicatie mogen in de vuilnisbak. Integer handelen zit namelijk al tussen de oren van de medewerkers. Hooguit moet het grijze gebied een beetje transparanter worden.

 


Kwetsbare activiteiten

  • Informatie staatsveiligheid, vertrouwelijke kennis, dossiers
  • Handhaven toezicht, controle, inspectie, vervolging
  • Innen aanslagen, belastingen, accijnzen, leges, premies
  • Goederen aanschaf, beheer en gebruik goederen
  • Verlenen vergunningen, paspoorten, rijbewijzen, legitimatiebewijzen
  • Uitbesteden aanbestedingen, orders, gunningen
  • Uitkeren subsidies, uitkeringen, toelagen
  • Geld contant of giraal, declaraties, gratificaties, toelagen

 

Advertenties

2 Comments

  1. Deze Teevendeal is nog maar het topje van de ijsberg en van mij mag die ijsberg helemaal smelten zodat dat de naakte waarheid naar voren komt en de zuivere waarheid op gaat staan en de maskers gaan afvallen en dan zullen we zien wie zuiver is en wie niet. Er word weer veel onder het kleed geschoven en in de doofpot gestopt, want deze hele materie stinkt en nog erger dan de vieste sloot.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s