De apenrots in communicatieland


bavianen

De meeste communicatieprofessionals zijn geen partij voor de echte macht in organisaties. Communicatiemensen zijn aardig en vriendelijk. De ‘echte macht’ heeft geen boodschap aan begripvolle communicatie. En zoek je statuur door enerzijds de harde jongen te spelen, val je op je gezicht omdat het communicatievak een feminien vak is.

In de top van organisaties zie je steeds dezelfde twee begrippen. Macht en erkenning. Zelfverrijking, bonussen, vriendjespolitiek, ‘ik verdien wat jij verdient’-gedrag en machtsbejag. De kredietcrisis en recessie van afgelopen 8 jaar zijn slechts een afgeleide van wat er echt aan de hand is. En wat in het groot gebeurt, gebeurt ook in het klein. Als de CEO rechtsaf zegt gaan de meeste werknemers nog steeds rechtsaf. En rond de (bestuurlijke) macht is een sterke hofhouding aanwezig. Maar er is hoop. De masculiene elite, die in de ivoren toren zit, is zich bewust van het harde feit dat hun machtsbasis afbrokkelt. Klassieke macht wordt niet meer gepikt. De mondialisering van informatie via internet en het hogere westerse opleidingsniveau versnelt de kanteling en kentering van machtssystemen. Het dominante machtssysteem valt uit elkaar en dat gebeurt als gebruikelijk schoksgewijs. Je ziet het overal. De rots brokkelt af en achter de façade ontstaat een nieuwe wereld. 

Repelsteeltjesgedrag

Een zekere mate van narcisme en ego is voor een leider volkomen natuurlijk en gezond. Maar als het doorslaat in eigenwaan, opgeblazenheid en negeren van het fatsoenlijke is dat ernstiger. Dat leidt in veel gevallen tot de val van de machthebber. Het is gevaarlijk terrein geworden, rond de stoelpoten van de torens van de macht. Brutussen lopen overal rond. Een van de redenen dat de top de neiging blijft houden om niet transparant te opereren. Maar daar uiteindelijk niet in zal slagen. ‘Ik weet wat jij niet weet,’ wist Repelsteeltje in het gelijknamig sprookje te vertellen. De moraal van verhaal is echter dat ook Repelsteeltje zijn machtsbasis kwijtraakte door zelfoverschatting en goede onderzoeksjournalistiek.

In Nederland heeft Eric Smit van Follow the Money daar goede diensten aan bewezen door de woekerpolis-onderzoeken.

Wat je ziet dat die paar topcommunicatieprofessionals vaak een juridische of bedrijfskundige achtergrond hebben. Dat is niet zomaar. Ze kennen de machtsstructuren door en door. Want de echte macht heeft geen boodschap aan begripvol. Het is kiezen of delen. Je kunt je met hart en ziel storten op het schrijven van persberichten, de bedrijfskrant of het nieuwe logo, maar wil je echt meespelen dan zal je je eigen feminiene principes moeten loslaten en onderdeel moeten worden van de elite. Of kan het anders?

Legerlaarzen of glazen muiltjes?

Menig communicatiemanager laat zich te snel voor de kar spannen van de machthebber. Grote stappen, snel thuis. Door de modder van de macht. Dat moet ook wel want binnen organisaties worden continu coalities gesmeed die hiermee te maken hebben. Over de verdeling van macht, de rollen hierin. Samenwerkingsverbanden tussen collega’s zijn ook overlevingsstrategieën om doelen te bereiken. Om hogerop te komen. Je volgende baas te vlooien en te likken. Je baan te houden. Machtscoalities zijn de sociale netwerken op het werk. Je ziet het in de bedrijfskantine. Team bij Team, baas bij baas, Jan Hagel bij Jan Hagel. Maar ook dit zal veranderen. En hierin zie ik steevast een rol voor de nieuwe communicatievakman en -manager. Deze verandering heeft te maken met een groter wordend mondiaal verlangen naar transparantie en reflectie – ik noem dat de kracht van de glazen muiltjes. Ik denk wel eens: Was een communicatiemanager nu maar een manager van de communicatie in plaats van de uitzending. Bezig met de ontwikkeling van de dialoog. Verticaal, horizontaal en diagonaal. Maar vooral tussen werkvloer en top.

Spiegeltje, spiegeltje aan de wand

Het is natuurlijk allang niet meer ‘u vraagt, wij draaien’. Een communicatiemanager kan serieus de machtige ondernemingselite de spiegel voorhouden en kritisch zijn. Communicatiemanagers hebben de sleutels voor de oplossing namelijk allang in handen. Ze houden zich echt niet meer bezig met procedures, standaarden en publicaties. Ik weet, de macht op het monopolie van zulke communicatiemiddelen is aantrekkelijk en verslavend. In werkelijkheid is dit onnodig. Je kunt niet vechten om een roos te laten bloeien of een embryo te laten groeien. De dingen gebeuren gewoon in hun eigen ritme. Communicatie is het uitwisselen van informatie, kennis, overtuigingen, gevoelens en visie waarmee een organisatie kan groeien. Een communicatiemanager moet die zaken faciliteren. Water geven. Een goed communicatiemanager beseft wat er juist niet gezegd wordt. Kijkt naar de ruimte tussen de zinnen, naar de onderstroom. Aan kennis en vaardigheid over deze dingen bestaat een enorme behoefte. Naar nieuwe invalshoeken en perspectieven. Naar stimulerende en inspirerende verbindingen en het kunnen laten stromen van je organisatie. Naar weglaten en loslaten. De communicatiemanager kan overstappen van weten naar begrijpen, van voorschrijven naar beschrijven, naar voorleven. Veel communicatiespecialisten opereren op een veel lager bewustzijnsniveau dan de organisatie en de wereld van ze mag verwachten. Dus sta op en kom uit je comfortzone.

Grijp de uitnodiging aan

Ervaar het nieuwe en onbekende. Weinigen zien het onbekende als een uitnodiging. Zien vooral de chaos. Missen de waarden achter de gedrevenheid. Maar het onbekende bevat de sleutels tot een nieuwe werkelijkheid. Waarom is er steeds die behoefte aan beheersing, geld, macht, strijd en dingen vasthouden? Het is ons lot om een oneindig aantal rollen te spelen, maar die rollen zijn niet jezelf. Het zou jammer zijn dat we dat pas ontdekken aan het eind van onze loopbaan. Tijd voor een kanteling.

7 (Eco)logische adviezen voor politiek leiderschap


Soms krijg je de behoefte dingen op een rij te zetten. Voor jezelf. Voor de toekomst van je kinderen. Voor de politiek. Ik zocht naar een metafoor om politiek leiderschap vanuit een andere optiek te bekijken en vond die in de natuur. Niet zo vreemd eigenlijk. Want wij zijn zelf onderdeel van het ecosysteem.

1. Het landschap verandert, maar de natuur behoudt zijn waarden

De politicus kijkt naar het veranderend landschap. Van de zomer en herfst naar de kille winter. De politicus blijft beter onwankelbaar in zijn visie en waarden. Alles komt weer terug. Ook de zomer. Als een boom uitkijkend over de glooiingen van de verandering. Het stuur stevig in handen, prioriterend, actief en gemotiveerd.

2. Dankzij de winter weten we wat de lente is

De ‘positive bias, onze overlevingsdrang en gevoel dat alles weer goed komt, is onze natuurlijke toestand. Ze wordt echter snel overwoekerd door de complexiteit van de wereld. Hoe ga je daarmee om als politicus? Transformaties in de politiek zijn identiek aan de golfbewegingen van de natuur. Soms moet je jezelf opheffen om jezelf te verheffen. Opnieuw geboren worden. Om naar een volgende fase in transitie te gaan. Dat geldt voor politicus en partij. Soms is vertrekken of een andere politieke rol beter. Begrijp dat een winterslaap slechts een winter lang duurt.

3. In de natuurlijke cyclus bestaat de dood niet

Er is geen oorsprong of einde. De (eco)logische wet van politiek leiderschap ligt in het feit dat er geen verlies of dood bestaat. De koning is dood. Leve de koning. Sterven en weer geboren worden. Op de resten van de oude stad wordt de nieuwe gebouwd. Maar de oude stad blijft het fundament. De leerschool voor het nieuwe. Alles wat je hebt gedaan in je politieke leven is nuttig geweest, of zelfs meer dan dat. Misschien heet dat dan ook de evolutie in tegenstelling tot revolutie.

4. De natuur kent geen ego

De macht raakt vaak gehecht aan concepten en denkbeelden en vergeten de bron. De wereld van het ego is tijdsgebonden en vluchtig. De natuur is efficiënter. Een zaadje levert amper inspanning om boom te worden. De natuur kent de wil om leiding te nemen. Herkent de wetmatigheid van moeiteloos leven. De (eco)logisch opererende politicus geeft verkeerde beslissingen toe. Egoloos, dus moeiteloos. Maar wel stavast.

5. De natuur is niet weerbarstig

De politiek leider anticipeert op vele rollen. Niet weerbarstig maar flexibel. Als een bamboestengel. Stevig geworteld doorstaat het de zwaarste stormen. Voel bijvoorbeeld tijdens een storm de sensatie in je lichaam. Dat is je levensenergie. Benut dat in een volgend debat. Het is de flow van leiderschap. Elke storm maakt je sterker. Elke storm leert je weer hoe je in je vel zit.

6. De schaduw van de zon wijst je op je onvolledigheid

De omgang met je eigen incompetenties maakt tot wie je bent. Je schaduwdeel is onderdeel van je totale werkelijkheid of identiteit. Zelfkennis is het grootste goed. verzamel kritische vrienden om je heen. Luister echt naar anderen. Omhels je schaduwkant en je wordt daardoor een sterker leider. Verstop bijvoorbeeld niet je boosheid of schaamte. Wees als een jonge geest. Transparant in doen en laten. Eerlijk naar jezelf en anderen. Authentiek en waarachtig. Zo hou je je politieke leven langer vol. Zo komt het tot volle wasdom.

7. De natuur twijfelt niet

Politiek leiders worden gedreven door een innerlijke verplichting. Noem het ‘noblesse oblige’. Noem het ‘tweede natuur’, dat maakt niet uit. Deze innerlijke drijfveer en kompas is je zesde zintuig. Vertrouw erop. Twijfel niet bij politieke keuzes. Het politiek schilderstuk kent geen mededogen. Vertrouw erop dat je intuïtief de juiste keuze al hebt gemaakt voordat je het je bewust wordt.

Ook de politicus is op zoek naar geluk. Het gaat niet enkel om ego of kiezersaantallen. Blijf bij jezelf. Aanvaard de adviezen van een kritische vriend. Luister en bezin. Neem je verantwoordelijkheid, maar vergeet niet te werken en leven met plezier in je vak: Politiek bedrijven.