Geen zorgen, waarden zijn wortelvast


c885d735-5435-4c65-a511-80ebc6e1c120.jpg

Het gerammel van Mark Rutte aan de hellepoort van ultrarechts via een paginagrote ‘Rot op’-advertentie en de angstzaaierij van ‘broken record’ Geert Wilders vanuit Koblenz met zijn ‘Nieuw Europa’. Hoezo nieuw Europa? Terug naar de middeleeuwen lijkt het.

Politici willen blijkbaar tornen aan onze gezamenlijke waarden door ze kwetsbaar te laten zijn. Onze waarden zijn wortelvast. Al heel lang. Dus trap niet in de frames van bange politici.

Ik vond bij toeval op internet onderstaande ‘gemeenschappelijk waarden’ van ons land. Okay, het rijtje stamt uit 2011, maar de wetenschap leert dat je identiteit lang hetzelfde blijft. Ik zie deze waarden als een soort diepgeworteld baken, dat aangeeft hoe wij willen dat ons land is, of in ieder geval zal moeten zijn. Een waardenvol wenslijstje van alle Nederlanders dat zorgt voor houvast. Ze staan voor de mores van ons land. Een het grappige is. Geen enkele partij heeft recht op het uitdragen van dit lijstje, want het is van ons allemaal. Dus Rutte, en partijgenoten, handel ernaar. ‘Walk the talk’, want ons land, dat zijn wij.

Hier het rijtje, niet in volgorde van belangrijkheid:

  1. Tolerantie, ruimte geven aan de ander;
  2. Gelijkwaardigheid, gelijke behandeling in diversiteit;
  3. Vrije meningsuiting, geen ‘censuur’;
  4. Gevoel van saamhorigheid en veiligheid;
  5. Solidariteit, actief bijdragen aan elkaars welbevinden;
  6. Zelfbeschikking, werk en leven zonder inmenging;
  7. Netjes met elkaar omgaan op een fijne wijze;
  8. Respect voor ‘people and planet’ en maatschappelijk ondernemen;
  9. Vrijheid van religie;
  10. Vaderlandsliefde, trots op de prestaties van Nederland.

Wat me opvalt is dat we vooral zachte waarden hebben in ons polderland. Die zachte waarden hebben we dus in de vorige eeuw opgebouwd. Daar mogen we trots op zijn. Nederland is een ‘praatland’ en sluit beter aan bij Scandinavië en Duitsland dan bij de Angelsaksische landen als Groot- Brittannië en de Verenigde Staten, dat zijn duidelijk meer ‘vechtlanden’. Exitlanden en protectionistische landen. Dat zie je bijvoorbeeld aan de handelswijze van ons leger. Ons leger nam in Afghanistan een totaal andere rol (opbouwend) dan de Engelsen en Amerikanen (afbrekend).

Feminien land?

Ik weet het zeker. De cultuur in Nederland is gebaseerd op feminiene waarden en normen. De vraag ligt nu. Blijft dit zo? Blijft Nederland dat feminiene fijne land waar we alles in dialoog met elkaar blijven oplossen. Een land waar iedereen gelijkwaardig is. Waar mensen solidair zijn en respect hebben voor elkaar. En actief bijdragen aan elkaars welbevinden. Een sociaal en vrij land. Een land waar we nog de regie hebben over onze eigen zorg, passend onderwijs en passend werk?

Kijk, de wetenschappelijke theorie over waarden en normen vertelt ons dat deze waarden niet snel aan verandering onderhevig zijn, ze zijn wortelvast. En toch? De praktijk toont mij anders. Ik zie dat de rechtse politiek graag een masculien land heeft. Met stoere machotaal door partijen die onrust zaaien rondom het verdwijnen van onze waarden door de Islam of anderzins. Geert Wilders voorop, stevig gevolgd door Jan Roos en de laatste tijd ook door Sybrand Buma, Mark Rutte en Halbe Zijlstra. En dat stemt me niet blij. Wat overblijft is wat ik afgelopen jaren zag. Rollebollende politici. Een beetje wat in Amerika rond Trump gebeurt. Ik wensons land geen masculiene cultuur toe. Dat past niet in ons handelsland. Ik vermoed dan ook dat veel Nederlanders zich zullen verzetten tegen zo een achteruitgang.

De Teevendeal en het grijze gebied


Hoe veranker je integriteit in je handelen?

Teevendeal

De ‘Teevendeal’ staat niet op zichzelf. Zolang mensen bestaan worden er ‘deals’ gemaakt. Asterix en de Intrigant is daar een mooie persiflage op. Naar juni 2008: Een hoge ambtenaar van het Ministerie van Justitie betrokken bij het tegen betaling verlenen van gratie aan een veroordeelde wegens fraude en wordt fout handelen van een topambtenaar in de doofpot gestopt.

Onoorbaar handelen van ambtenaren en hogere functionarissen aan de kaak stellen: het lijkt of de Nederlandse pers hier dol op is. Wekenlang koppen de kranten over de zaak en iedereen heeft er een mening over. Populistische kranten koppen dan ‘Nederland bananenrepubliek’.

En dat laatste is onzin. Het is juist een mooie Nederlandse traditie om vage zaken snel aan de orde te stellen. Dankzij alerte reacties van pers en politiek staat dit land op nummer 5 op de lijst van meest integere landen ter wereld. In de Oekraïne zijn extra betalingen aan ambtenaren eerder regel dan uitzondering. Als een Nederlandse loketbeambte dat zou vragen zou je raar opkijken.

Waar kom je het grijze gebied vaker tegen?

‘Criminaliteit, bouwen, inkoop en overheid’ zijn de ‘Red Flags’ die de grenzen van integriteit meer tarten dan op andere terreinen. Dat eerste heeft natuurlijk met die ‘deals’ te maken tussen strafvermindering en de onbekende tegenprestaties van de boef en bij de tweede heeft dat te maken met de rol van ambtenaren, wethouders en projecteigenaren rondom bouwvergunningen (tegen de bestemmingsplannen in) en dies meer. Bij inkoop worden bij grote aanbestedingen (politievoertuigen) bepaalde gunsten verleend aan de inkoper(s).

Kunst is in die gevarenzones de gelegenheid tot frauderen te minimaliseren, de prikkel of motivatie te verminderen en de rationalisatie ontkracht. Met dat laatste bedoel ik de rechtvaardiging van fraude of van de deal (zoals premier Rutte afgelopen week noemde bij de ‘Teevendeal’: ‘We hebben nu eenmaal “crimefighters” als Teeven nodig om de klootzakken te pakken.’

Hoe minimaliseer je de ‘deals’ uit het grijze gebied?

De rechtvaardiging van het fout handelen van een ‘crimefighter’ lijkt mij hartstikke fout. Het is zaak om de verleidingen die dit soort ‘deals’ toestaan weg te nemen. Preventief beleid in plaats van repressief beleid levert meer op. Bij mensen met een relatief laag salaris zie je (bij fraude) dat stelen (iets voor jezelf meenemen) deel uitmaakt van de secundaire voorwaarden. Het lijkt ‘normaal’ te zijn geworden.

Integriteitsbeleid invoeren vanwege de angst voor reputatieschade of eventuele claims van derden is vrij reactief. Het zou beter zijn als het integriteitsbeleid deel uit zou maken van een strategie. Integer handelen zou van nature de aanjager van deze processen moeten zijn. De reactieve boodschap ‘Ik wil geen slechte medewerker zijn’ kun je kantelen naar ‘Ik ben een goede medewerker’.

Normen en waarden opleggen werkt niet

Tot voor kort zag ik organisaties haar integriteitsbeleid top-down invoeren. Normen en waarden worden via een video, een dilemmaspel, een boekje of een theatergroep over de werknemers gestrooid. Bovenbazen en hun duurbetaalde trainers halen van alles uit de kast, maar geloof me, het is weggegooid geld. Medewerkers zijn nu eenmaal allergisch voor alles wat door de top tussen de oren wordt geacht. Zij hebben hun eigen normen en waarden en laten zich die niet door hun baas opleggen. De weerstand die daardoor ontstaat, kan jaren duren, zo blijkt. Het is beter om aan te sluiten bij de normen en waarden van de medewerker zelf, toegepast op werkgebieden met een verhoogd frauderisico en op de dilemma’s waar medewerkers tegenaan lopen.

Geen goed of slecht

Even weg van de ‘Teevendeal’ om het allemaal wat kleiner te maken. Wat doe je als parkeerambtenaar als een hoogzwangere vrouw tien minuten te laat bij haar auto arriveert. Een peuter op haar arm, bekaf. Bekeur je haar dan? En wat doe je als ze drie kwartier te laat komt?

Of wat doe je als de bestuurder een vriend van je is en je weet dat hij het financieel moeilijk heeft?

Dit zijn typische grijze gebied-gevallen. Organisaties die oprecht nadenken over een beter integriteitsbesef doen er goed aan om daar samen met de medewerkers over na te denken. Er is geen goed of slecht, er is alleen het beoordelingsvermogen van de ambtenaar. Handelt die naar de regels of de geest van de wet? Sessies met ambtenaren leiden meestal tot nieuwe bedrijfscodes. Daarin kan een taak liggen voor de communicatiespecialist.

Schendingen rond integriteit worden meestal na intern onderzoek openbaar gemaakt, inclusief de straf voor de schender en de maatregelen die de organisatie neemt om een en ander voortaan te voorkomen. Communicatie kan daarvoor een procedure ontwikkelen waarbij de hoogste leidinggevende zelf naar voren treedt en niet de voorlichter. Dat is beter, transparanter en zonder omwegen.

Een corruptievrije organisatie bestaat niet

Een integere organisatie neemt verleidingen weg, houdt gebieden waar makkelijk gefraudeerd kan worden scherp in de gaten, en laat medewerkers hun eigen codes wegen in de eigen praktijk. Alertheid op fraudesignalen zou een automatisme moeten worden. Risicoanalyses en waarborgen moeten worden ingebouwd en bovendien kan een vertrouwenspersoon zorgen dat meldingen niet meteen in de categorie ‘klokkenluider’ vallen. Want een klokkenluider meldt zich pas als reguliere oplossingen niet meer mogelijk zijn. In organisaties waar misstanden correct en professioneel kunnen worden gemeld, is de cultuur integer.

Conclusie: er is geen panacee voor een goed integriteitsbeleid. Maar top-down en de plannenmakerij van de afdeling communicatie mogen in de vuilnisbak. Integer handelen zit namelijk al tussen de oren van de medewerkers. Hooguit moet het grijze gebied een beetje transparanter worden.

 


Kwetsbare activiteiten

  • Informatie staatsveiligheid, vertrouwelijke kennis, dossiers
  • Handhaven toezicht, controle, inspectie, vervolging
  • Innen aanslagen, belastingen, accijnzen, leges, premies
  • Goederen aanschaf, beheer en gebruik goederen
  • Verlenen vergunningen, paspoorten, rijbewijzen, legitimatiebewijzen
  • Uitbesteden aanbestedingen, orders, gunningen
  • Uitkeren subsidies, uitkeringen, toelagen
  • Geld contant of giraal, declaraties, gratificaties, toelagen

 

Geeft ons land zijn burgers een gevoel van geborgenheid?


Nederland kent een waarden top tien. Een aantal jaar geleden (2006) gehouden onder een representatief deel van onze bevolking. Deze waarden geven aan wat de Nederlander als goed beschouwt. De mores van het land als het ware. Misschien ook wel een belangrijk onderdeel van de Nederlandse identiteit.

Een waarde is een diepgeworteld vertrouwen die aangeeft hoe je wil dat men zich in ons land naar elkaar gedraagt. Deze waarden horen ook herkenbaar te zijn in de leiderschapsstijl van politici en topondernemers. De boegbeelden van ons land. De waarden staat voor de ethische beginselen en mores van ons land. Een opsomming.

De waarden top 10 van de Nederlandse burger

1. Veiligheid, gevoel van geborgenheid.
2. Fatsoen, netjes met elkaar omgaan.
3. Gelijkwaardigheid, gelijke behandeling in diversiteit.
4. Vrije meningsuiting, geen ‘censuur’.
5. Tolerantie, ruimte geven aan de ander.
6. Solidariteit, actief bijdragen aan elkaars welbevinden.
7. Zelfbeschikking, werk en leven zonder inmenging.
8. Respect voor ‘people and planet’, maatschappelijk ondernemen.
9. Vrijheid van religie.
10.Vaderlandsliefde, trots op de prestaties van Nederland.

Wat opvalt is dat we vooral zachte waarden hebben in ons polderland. Die zachte waarden hebben we in de vorige eeuw opgebouwd. Daar mogen we trots op zijn. Nederland is een ‘praatland’ en sluit beter aan bij Scandinavië en Duitsland dan bij de Angelsaksische landen als Groot- Brittannië en de Verenigde Staten. Dat zijn duidelijk meer ‘vechtlanden’. Dat merk je ook aan het leger. Ons leger nam in Afghanistan een totaal andere rol (opbouwen) dan de Engelsen en Amerikanen. De cultuur in Nederland is gebaseerd op feminiene waarden en normen. Dat zie je aan de top 10.

Feminien land?
De vraag ligt nu. Blijft dit zo. Blijft Nederland dat feminiene fijne land waar we alles in dialoog met elkaar blijven oplossen. Een fatsoenlijk land. Een land waar iedereen gelijkwaardig is. Zelfbeschikkingsrecht en eigen regie heeft over onderwijs, zorg en leven. Waar mensen nog solidair zijn en respect hebben voor elkaar. Actief bijdragen aan elkaars welbevinden. Een sociaal en liberaal land zijn. Waar we geen jonge Angolezen uitzetten die volledig geïntegreerd zijn. Een land op trots op te zijn.

Wordt Nederland vechtland?
Ik vraag me dat af? Is dat nog wel zo. Kijk ik door een verkeerde bril? De theorie over identiteiten, waarden en normen vertelt ons dat deze niet snel veranderen. De praktijk toont anders. Ik zie Nederland in rap tempo veranderen in een masculien land. En dat stemt me niet blij. Wat overblijft is wat ik boven schets. Een vechtland met dito leiders in het bedrijfsleven en de politiek. Ik wil dat niet en wens ik ons land ook niet toe. Of zie ik dit verkeerd? Uw reactie kunt u hier kwijt.